სააფთიაქო მედიკამენტები
სამედიცინოდ განხილულიაგიორგი (გუგა) სიხარულიძე · ფსიქიატრი MD, PHD· ბოლო განახლება: 20 მაისი, 2026
სააფთიაქო მედიკამენტების არამიზნობრივი გამოყენება
დამოკიდებულების განვითარება მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
- ექსპერიმენტული მოხმარება – წამლის ცალკეული მიღება, ეფექტურობის შემთხვევაში ქცევის გამეორება.
- ტოლერანტობის განვითარება – დროთა განმავლობაში, იგივე ეფექტის მისაღებად საჭიროა უფრო მაღალი დოზა.
- ფსიქოლოგიური და ფიზიკური დამოკიდებულება – ადამიანი ვეღარ ფუნქციონირებს წამლის გარეშე.
- გამწვავებული დამოკიდებულება – წამლის მიღება ხდება აუცილებელი ყოველდღიური ფუნქციონირებისთვის.
- ოპიოიდები – გამოიყენება ტკივილის გასაყუჩებლად .
- დამამშვიდებლები და საძილე საშუალებები – გამოიყენება შფოთვისა და უძილობის სამკურნალოდ (მაგ., ალპრაზოლამი – Xanax, დიაზეპამი – Valium, ზოლპიდემი – Ambien)
- სტიმულატორები – გამოიყენება ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის (ADHD) ან ძილის დარღვევების სამკურნალოდ.
რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების შესაძლო ნიშნები:
ოპიოიდები
- ყაბზობა
- გულისრევა
- ეიფორიის შეგრძნება
- სუნთქვის შენელება
- ძილიანობა
- დაბნეულობა
- კოორდინაციის დარღვევა
- ტოლერანტობის განვითარება (უფრო მაღალი დოზების საჭიროება)
- ტკივილის მიმართ მგრძნობელობის გაძლიერება
შფოთვის საწინააღმდეგო საშუალებები და დამამშვიდებლები
- ძილიანობა
- დაბნეულობა
- არამდგრადი სიარული
- გაურკვეველი მეტყველება
- კონცენტრაციის გაძნელება
- თავბრუსხვევა
- მეხსიერების პრობლემები
- სუნთქვის შენელება
სტიმულატორები
- მომატებული ყურადღება
- ეიფორიის შეგრძნება
- არარეგულარული გულისცემა
- მაღალი არტერიული წნევა
- სხეულის ტემპერატურის მომატება
- მადის დაქვეითება
- უძილობა
- მოუსვენრობა
- შფოთვა
- პარანოია
სხვა ნიშნები
- რეცეპტების გაყალბება, მოპარვა ან გაყიდვა
- გამოწერილზე უფრო მაღალი დოზის მიღება
- გაღიზიანებადობა, განწყობის მკვეთრი ცვლა
- ძილის რეჟიმის ცვლილება – ან გადაჭარბებული ძილიანობა, ან უძილობა
- არასწორი გადაწყვეტილებების მიღება
- არაბუნებრივი ენერგიულობა ან პირიქით – ძლიერი სიზარმაცე
- წამლის ვადაზე ადრე ამოწურვა და ახალი რეცეპტების ხშირი მოთხოვნა
- ერთი და იმავე წამლის რამდენიმე ექიმისგან გამოწერა (ე.წ. "დოქტორ შოპინგი")
მოზარდები და ზრდასრულები ხშირად ბოროტად იყენებენ მედიკამენტებს შემდეგი მიზეზების გამო:
- ეიფორიის ან "მაღალი" შეგრძნების მისაღებად
- დასვენებისა და სტრესის შესამცირებლად
- ტკივილის გასაყუჩებლად
- მადის დასაქვეითებლად
- მოტივაციისა და ყურადღების გასაუმჯობესებლად
- ნივთიერების ეფექტების გამოსაცდელად
- დამოკიდებულების შესანარჩუნებლად და აბსტინენციის თავიდან ასარიდებლად
- სოციალურ წრეში ინტეგრაციისთვის
- სკოლასა და სამსახურში უკეთესი შედეგის მიღწევისთვის
შესაძლო რისკ-ფაქტორები:
- წარსულში ან ამჟამად არსებული დამოკიდებულება სხვა ნივთიერებებზე, მათ შორის ალკოჰოლსა და თამბაქოზე
- ოჯახური ისტორია ნივთიერებების ბოროტად გამოყენების შესახებ
- მენტალური ჯანმრთელობის ზოგიერთი წინასწარ არსებული მდგომარეობა
- თანატოლების ზეწოლა ან ისეთი სოციალური გარემო, სადაც ხდება ნარკოტიკების მოხმარება
- რეცეპტული წამლებისადმი მარტივი ხელმისაწვდომობა (მაგალითად, სახლში მედიკამენტების კარადაში შენახვა)
- არასაკმარისი ცოდნა რეცეპტული წამლებისა და მათი პოტენციური ზიანის შესახებ
შესაძლო შედეგები:
სამედიცინო შედეგები:
- ოპიოიდები – იწვევს სუნთქვის შენელებას და შეიძლება სუნთქვის გაჩერებასაც კი გამოიწვიოს. ზედოზირებამ შეიძლება კომა და სიკვდილი გამოიწვიოს.
- შფოთვის საწინააღმდეგო მედიკამენტები და დამამშვიდებლები – იწვევს მეხსიერების პრობლემებს, დაბალ არტერიულ წნევას და სუნთქვის შენელებას. ზედოზირებამ შესაძლოა გამოიწვიოს კომა ან სიკვდილი. წამლის მკვეთრი შეწყვეტა კი შეიძლება გამოიხატოს აბსტინენციაში, რასაც თან ახლავს ჰიპერაქტიური ნერვული სისტემა და კრუნჩხვები.
- სტიმულატორები – იწვევს სხეულის ტემპერატურის მომატებას, გულის პრობლემებს, მაღალ არტერიულ წნევას, კრუნჩხვებს, ჰალუცინაციებს, აგრესიას და პარანოიას.
ფიზიკური და ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება:
სხვა შედეგები:
- რისკიანი ქცევები და არასწორი გადაწყვეტილებების მიღება
- არალეგალური ან რეკრეაციული ნარკოტიკების მოხმარება
- კრიმინალურ აქტივობებში ჩართვა
- ავტოსაგზაო შემთხვევებში მოხვედრა
- სწავლაში ან სამუშაოში წარუმატებლობები
- ურთიერთობებში პრობლემები
პრევენციის გზები:
- გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან – დარწმუნდით, რომ ექიმმა სწორად შეაფასა თქვენი მდგომარეობა და სწორად შეარჩია წამალი.
- მიდევნეთ თვალი თქვენი მკურნალობის პროცესს – რეგულარულად ესაუბრეთ ექიმს, რათა დარწმუნდეთ, რომ წამალი მუშაობს და საჭირო დოზას იღებთ.
- მკაცრად დაიცავით მითითებები – არ გაზარდოთ დოზა ექიმის კონსულტაციის გარეშე!
- იცოდეთ წამლის მოქმედება – ჰკითხეთ ექიმს ან ფარმაცევტს წამლის შესაძლო გვერდითი ეფექტების შესახებ.
- არ მიიღოთ სხვისი წამალი – თუნდაც თქვენს მეგობარს იგივე დაავადება ჰქონდეს, მისთვის დანიშნული წამალი თქვენთვის არ არის უსაფრთხო.
- არ შეუკვეთოთ წამლები ინტერნეტით საეჭვო წყაროებიდან – ზოგიერთი ვებსაიტი ყიდის ყალბ ან სახიფათო პრეპარატებს.
მოზარდებში რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების პრევენცია:
- ესაუბრეთ თქვენს შვილს რეცეპტული წამლების საფრთხეებზე – აუხსენით, რომ ექიმის მიერ დანიშნული წამალი უსაფრთხო არ არის, თუ ის სხვისთვის არის განკუთვნილი.
- დააწესეთ მკაფიო წესები – აუხსენით, რომ არ შეიძლება წამლების გაზიარება ან სხვისი წამლის მიღება.
- ესაუბრეთ ალკოჰოლის საფრთხეებზე – ალკოჰოლისა და წამლების კომბინაცია ზრდის შემთხვევითი ზედოზირებისა და სხვა გართულებების რისკს.
- მოარიდეთ წამლები ბავშვებს და მოზარდებს – შეინახეთ წამლები უსაფრთხო, ჩაკეტილ ადგილას.
- დარწმუნდით, რომ თქვენი შვილი არ უკვეთავს წამლებს ონლაინ – ზოგი ვებსაიტი ყიდის ყალბ და საშიშ წამლებს, რომლებსაც რეცეპტი არ სჭირდება.
მკურნალობის შესაძლო გზები:
რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების მკურნალობის მეთოდები დამოკიდებულია კონკრეტულ პრეპარატზე და პაციენტის საჭიროებებზე.
მკურნალობამ შესაძლოა მოიცვას:
- გამოყოფის პროცესი (დეტოქსიკაცია)
- დამოკიდებულების საწინააღმდეგო მედიკამენტები
- რეაბილიტაცია.
წამლის შეწყვეტა (გამოყოფა და დეტოქსიკაცია):
ინტერვენციის მიზნები:
- მიმართოთ საყვარელ ადამიანს პრობლემის რეალურ შედეგებზე
- მოითხოვოთ, რომ მიიღოს დახმარება
- მიაწოდოთ მკაფიო გზავნილი, რომ პრობლემის იგნორირება არ შეიძლება
- რა მკურნალობის ვარიანტები არსებობს?
- რამდენი ხანი სჭირდება მკურნალობას?
- როგორ ვმართო სხვა ჯანმრთელობის პრობლემები მკურნალობის პროცესში?
- შეგიძლიათ მირჩიოთ სანდო ვებსაიტები ან ბეჭდური მასალა?