სტიმულატორები

სტიმულატორების არამიზნობრივი გამოყენება

სტიმულატორები

–

ეს

არის

ნივთიერებები

,

რომლებიც

ზრდიან

ცენტრალური

ნერვული

სისტემის

აქტივობას

,

აჩქარებენ

გონებრივ

და

ფიზიკურ

ფუნქციებს

,

ამაღლებენ

ენერგიის

დონეს

,

კონცენტრაციას

და

ყურადღებას

.

ყველაზე გავრცელებული სტიმულატორებია:

ამფეტამინები (Adderall, Dexedrine)

მეთილფენიდატი (Ritalin, Concerta)

მოდაფინილი (Provigil)

კოფეინი და ნიკოტინი – ბუნებრივი სტიმულატორები

საქართველოში

გამოიყენება

როგორც

ტრადიციული

,

ასევე

კუსტარულად

დამზადებული

სტიმულატორები

.

სტიმულატორებზე

დამოკიდებულების

განვითარება

ეტაპობრივად

მიმდინარეობს

.

ეს

პროცესი

შეიძლება

განსხვავდებოდეს

ინდივიდუალურად

,

თუმცა

უმეტეს

შემთხვევაში

,

შემდეგი

ეტაპები

აღინიშნება

:

1. ექსპერიმენტული მოხმარება

– ადამიანი იწყებს სტიმულატორების (მაგალითად, ამფეტამინების, კოკაინის, მეტამფეტამინის, მოდაფინილის და სხვა) გამოყენებას ცნობისმოყვარეობის, გართობის, წონის დაკლების ან აკადემიური თუ პროფესიული წარმატების გაუმჯობესების მიზნით.

– ამ ეტაპზე მოხმარება არ არის რეგულარული და პირი არ განიცდის ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ დამოკიდებულებას.

2. რეგულარული მოხმარება

– სტიმულატორების მიღება ხდება უფრო ხშირი, გარკვეულ სიტუაციებში (მაგალითად, გამოცდების დროს, კლუბურ საღამოებზე, ან დაძაბულ პერიოდში).

– ადამიანი ხდება ამ ნივთიერებებზე დამოკიდებული ენერგიის, ფოკუსის ან სიხარულის მისაღებად.

– ამ ეტაპზე შესაძლებელია მსუბუქი ფსიქოლოგიური დამოკიდებულების განვითარება.

3. მოხმარება იწვევს პრობლემებს

– სტიმულატორების მიღება ხდება რეგულარული, მაგრამ უკვე იწვევს გარკვეულ პრობლემებს (ძილის დარღვევას, აგრესიას, შფოთვას, აკადემიურ ან პროფესიულ ჩავარდნებს).

– პირი ვერ ამჩნევს, რომ მისი ცხოვრება ნელ-ნელა ხდება სტიმულატორებზე დამოკიდებული.

– ვითარდება ტოლერანტობა – იგივე ეფექტის მისაღწევად საჭიროა უფრო დიდი დოზები.

4. დამოკიდებულება

– ფიზიკური და ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება უკვე აშკარაა.

– ადამიანს უჭირს სტიმულატორების გარეშე ფუნქციონირება (გრძნობს აპათიას, დეპრესიას, ენერგიის ნაკლებობას).

– თუ არ მიიღებს სტიმულატორს, აღენიშნება მწვავე „გადაღლის“ სიმპტომები, დეპრესია, უძილობა ან ძლიერი შფოთვა.

– იწყება სოციალური, პროფესიული და პირადი ცხოვრების გაუარესება.

5. ქრონიკული დამოკიდებულება და პიროვნების ნგრევა

– სტიმულატორების მოხმარება უკვე სრულიად მართავს ადამიანის ცხოვრებას.

– მცირდება სხეულის რეაქცია სტიმულატორებზე – პირი იღებს სერიოზულად მომატებულ დოზებს, რაც ზრდის ზედოზირების რისკს.

– აღინიშნება ჯანმრთელობის მძიმე პრობლემები (გულის პრობლემები, ფსიქოზი, ჰალუცინაციები, პარანოია, დეპრესია, ნერვული სისტემის სხვა პრობლემები).

– ადამიანი ხშირად კარგავს სამუშაოს, ურთიერთობებს, ფინანსურ სტაბილურობას.

სტიმულატორების ბოროტად გამოყენების რისკ-ფაქტორები

სტიმულატორების არამიზნობრივი მოხმარება განსაკუთრებით ხშირია სტუდენტებში, პროფესიონალებში და სპორტსმენებში, რომლებიც ცდილობენ გაზარდონ ეფექტურობა.

რისკ-ფაქტორები მოიცავს:

მაღალი აკადემიური ან სამუშაო სტრესი

თანატოლების ზეწოლა

ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები (შფოთვა, დეპრესია)

ადვილად ხელმისაწვდომი წამლები

სტიმულატორების ბოროტად გამოყენების ნიშნები და სიმპტომები

ფიზიკური სიმპტომები:

მომატებული ყურადღება და ენერგია

არტერიული წნევის მომატება

არარეგულარული გულისცემა

სხეულის ტემპერატურის მომატება

მადის დაქვეითება

უძილობა

ფსიქოლოგიური და ქცევითი სიმპტომები:

მოუსვენრობა

შფოთვა

ეიფორიის შეგრძნება

პარანოია და აგრესია

დაღლილობის არარსებობა

სტიმულატორების ბოროტად გამოყენებას შესაძლოა მოჰყვეს მძიმე ჯანმრთელობის პრობლემები, მათ შორის:

გულის შეტევა და ინსულტი – მაღალი დოზის მიღება ზრდის გულის დაავადებების რისკს.

ფსიქოზი და ჰალუცინაციები – ზოგიერთი ადამიანი განიცდის რეალობის აღქმის დარღვევას.

კომა და სიკვდილი – გადაჭარბებული დოზის მიღებამ შესაძლოა გამოიწვიოს სასიკვდილო შედეგი.

ფსიქოლოგიური და ფიზიკური დამოკიდებულება – ადამიანი განიცდის აბსტინენციას და კრიზისულ პერიოდებს შეწყვეტისას.

პრევენციის გზები

ინფორმირებულობა და განათლება – ადამიანებმა უნდა იცოდნენ სტიმულატორების ბოროტად გამოყენების რისკები.

ალტერნატიული მეთოდების მოძიება – სტრესთან და კონცენტრაციის პრობლემებთან გამკლავების ჯანსაღი გზების განვითარება.

რეცეპტული წამლების კონტროლი – ოჯახებმა და სამედიცინო დაწესებულებებმა უნდა უზრუნველყონ უსაფრთხო მოხმარება.

მკურნალობის შესაძლო გზები

სტიმულატორებზე დამოკიდებულება შესაძლოა საჭიროებდეს პროფესიონალურ დახმარებას. მკურნალობის მეთოდები მოიცავს:

დეტოქსიკაცია და აბსტინენციის მართვა

ფსიქოთერაპია – კოგნიტიურ-ქცევითი თერაპია (CBT) ეფექტურია დამოკიდებულების მართვაში.

მედიკამენტური მკურნალობა – ზოგჯერ ინიშნება სიმპტომების შესამცირებლად.

სოციალური მხარდაჭერა – ოჯახის, მეგობრების და სპეციალისტების დახმარება გადამწყვეტია.

სტიმულატორების შეწყვეტა

მკურნალობა

მოიცავს

დოზის

ეტაპობრივ

შემცირებას

და

სიმპტომების

მართვას

.

ძილის

პრობლემების

,

დაღლილობისა

და

დეპრესიის

მართვა

მნიშვნელოვანია

აღდგენის

პროცესში

.

გადალახვა და მხარდაჭერა

სტიმულატორების

ბოროტად

გამოყენების

შეწყვეტა

რთული

და

სტრესული

პროცესია

.

ხშირად

საჭიროა

ოჯახის

,

მეგობრების

და

სპეციალისტების

მხარდაჭერა

.

ნარკოტიკული

ნივთიერებების

ბოროტად

გამოყენებასთან

ბრძოლა

რთულია

.

ადამიანები

ხშირად

უარყოფენ

პრობლემას

ან

არ

სურთ

მკურნალობის

დაწყება

.

როგორ მოვემზადოთ ექიმთან ვიზიტისთვის?

შეადგინეთ

სია

ყველა

იმ

მედიკამენტის

,

რომელსაც

იღებთ

(

მათ

შორის

,

რეცეპტის

გარეშე

გაყიდვადი

პრეპარატები

,

ბალახები

,

საკვები

დანამატები

და

ალკოჰოლი

).

ჩაწერეთ

თქვენი

სიმპტომები

და

მათი

ხანგრძლივობა

.

გაიხსენეთ

მნიშვნელოვანი

ცხოვრებისეული

ცვლილებები

ან

სტრესული

სიტუაციები

.

მოამზადეთ კითხვები ექიმისთვის, მაგალითად:

რა მკურნალობის ვარიანტები არსებობს?

რამდენი ხანი სჭირდება მკურნალობას?

როგორ ვმართო სხვა ჯანმრთელობის პრობლემები მკურნალობის პროცესში?

შეგიძლიათ მირჩიოთ სანდო ვებსაიტები ან ბეჭდური მასალა?

წინასწარი

მომზადება

დაგეხმარებათ

მაქსიმალურად

გამოიყენოთ

ექიმთან

გასაუბრების

დრო

.

იხილეთ ასევე

→ სტიმულატორებზე დამოკიდებულების კონსულტაცია

→ ინტენსიური რეაბილიტაცია დღის სტაციონარში